Na beëindiging van de oorlog gaat Claire Randall in 1945 met haar man Frank voor een soort tweede huwelijksreis naar de Schotse Hooglanden. Tijdens een wandeling ontdekt ze een steencirkel. Het eerstvolgende wat ze dan weet, is dat ze haar ogen opslaat in het Schotland van 1743. Ze raakt verzeild in een strijd tussen Schotse clans en ontmoet zo Jamie Fraser. Claire weet niet meer zo goed of ze nog terug wil naar de twintigste eeuw, of dat ze nu liever in haar nieuwe leven blijft hangen.
Dit dilemma loopt als rode draad door het hele boek. Hoewel het levensecht is weergegeven, blijft ik toch fronsen over Claires gedrag. Ze is, zonder zich af te vragen hoe het het heeft kunnen gebeuren, gewoon maar tot de nogal onwaarschijnlijk nuchtere conclusie gekomen dat ze in de 18e eeuw is terechtgekomen. Ze accepteert het als normaal, lijkt het wel. Het duurt 67 pagina’s – en zo een week of twee in tijd – voordat ze zich serieuze vragen gaat stellen over wat er gebeurd kan zijn.
Gabaldon zet hiermee een wel degelijk emotionele, maar toch wat oppervlakkige vrouw neer, geen denker maar een doener, die veel als vanzelfsprekend over zich heen laat komen, die het werk als historicus van haar twintigste eeuwse man vermoeiend vindt en zich daar ook niet in wil verdiepen. Claire ondergaat alles wat haar overkomt zonder heel veel verbazing, totdat het over haar beroep als verpleegster gaat. Als men in de achttiende eeuw moderne medische zorg nodig heeft, grijpt ze kordaat in.
Gabaldon is zeer nauwkeurig in haar beschrijvingen, met veel details van zowel de omgeving als de handelingen en gedachtengangen van haar personages. Heel leuk dat we veel leren over het leven in 18e eeuw, de andere mentaliteit, de gebruiken, de veelal ontbrekende hygiene, het eten en de kruiden in de volksgeneeskunde. Maar hoe verder ik in het boek kom, hoe meer moeite ik krijg om er doorheen te komen. Het is te omslachtig, de meeste stukken zouden echt veel en veel korter kunnen, zonder afbreuk te doen aan de loop van het verhaal. Minder is meer!
Het is dubbel. Gabaldon schrijft soms heel poëtisch, maar daarna ineens heel plastisch, op het banale af. Naast een mooie, beeldende omschrijving van een landschap steken dan ineens te vaak, te sentimentele feelgood-momenten de kop op. De lange zinnen zijn taalkundig zijn heel goed, Claire vertelt haar verhaal in de ik-vorm in een kabbelende stijl, niet gespeend van zelfspot, met bloemrijk taalgebruik. Maar dusdanig bloemrijk, dat het Nederlands af en toe een beetje plechtig klinkt, gezwollen zelfs.
Bijvoorbeeld: ‘Het stemde mij dankbaar dat niemand getuige was geweest van mijn verschijning.’ Ze bedoelde gewoon : ‘Ik ben blij dat niemand me heeft zien verschijnen.’ Niemand praat zo in een gewone dialoog, met zulke gezwollen, formele zinnen.
Soms doet een vertaling een boek geen recht. Ik mis ook de echte Schotse woorden, waarmee de tekst gelardeerd is. Ze zijn helaas allemaal verteld en komen daardoor geforceerd over. Het zou best kunnen dat het boek me in de oorspronkelijke taal beter zou bevallen. Ik ga het tweede deel in het Engels lezen. Het thema – tijdreizen – is geweldig, het was de reden dat ik het boek komt. Ik geef het nog niet op!
Boekerij, 1e druk 1999
736 pagina’s